Seeta Shrestha

अध्ययन सार आयामेली आन्दोलन (२०२०) मार्फत् नेपाली साहित्यक्षेत्रमा नयाँ युगको सुरुवात गर्ने साहित्यकार वैरागी काइँला आयामेली तथा प्रयोगवादी दृष्टिमा कविता रचना गर्ने सष्ट्रा हुन् । आयामिक लेखन सिद्धान्तवादी सृजनात्मक आन्दोलनको रुपमा आएको लेखन हो ।  आयामिक सिद्धान्तका प्रमुख प्रभाव स्रोतहरुका रुपमा जेस्टाल्टवाद, घनत्ववाद र हेलियोग्राफ रहेका छन् । जर्मनमा पहिलो पटक सन् १०१२ मा प्रयोगमा आएको जेष्टाल्टवादले पूर्णाकार अर्थात सम्पूर्णता भन्ने अर्थ दिन्छ । यसैगरी अङ्ग्रेजीको  Cubism   शब्द चित्रकलामा आएको एउटा अभिव्यक्ति प्रणाली हो ।  आयामेली रचनामा लम्बाइ, चौडाइ र गहिराइ तीनै आयामहरुलाई यसरी समावेश गरेर घनत्व देखाउने प्रयास गरिएको हुन्छ । त्यस्तै, हेलियोग्राफ आयाम सम्बन्धी मान्यता लिएर जन्मेको एउटा पद्धति हो । वस्तुको घनत्व जसलाई तेस्रो आयाम भनिन्छ यही तेस्रो आयामलाई त्यस वस्तुमा थपेर चित्रित गर्ने नयाँ पद्धति नै वास्तवमा हेलियोग्राफ हो ।  आयामिक सिद्धान्तमा अर्को महत्वपूर्ण तत्त्वको रुपमा सम्पूर्णतालाई लिन सकिन्छ । अंश वा भाग मात्र सम्पूर्णता होइन । विभाजनले ...

अध्ययन सार साहित्यको लयगत र साङ्गीतिक भेद नै कविता हो । छन्द वा लयलाई मूल आधार मानेर साहित्यको वर्गीकरण गर्दा समग्र साहित्य गद्य र पद्य गरी दुई भेदमा विभक्त हुन्छ । गद्य विधाको विपरीत छन्दको प्रयोग गरी रचना गरिने विधा नै पद्य हो र पद्य कविता विधाको पुरानो नाम पनि हो । त्यसैले लयात्मक प्रधानता भएको एकालाप पूर्ण कथन पद्धतिमा सिर्जना हुने साहित्यिक विधा कविता हो । कविताको आयाम (लम्बाइ, चौडाइ र गहिराइ) को विस्तारका कारणले कविताभित्र पनि उपविधाको निर्माण हुन पुग्दछ । यस परिच्छेदमा आयामका आधारमा कविताका विविध रूपको परिचय दिई बृहत् आयाम महाकाव्यको सैद्धान्तिक चर्चा गरिएको छ । जीवनका सूक्ष्मतमदेखि स्थूलसम्मका अभिव्यक्तिहरू कविताको आयामभित्र प्रवाहित भएका हुन्छन् । कविताको सबैभन्दा सानो रूपगत आयाम मुक्तक हो भने सबैभन्दा ठुलो आयाम महाकाव्य हो । कवितामा जीवन र जगतको अनुभूति एक हरफ, चार पाउदेखि लिएर एउटा सिङ्गो र बृहत् महाकाव्यसम्म विस्तारित हुन सक्छ । कविता विधाको बृहत् स्वरुप नै महाकाव्य हो । महाकाव्यका सन्दर्भमा पूर्व, पश्चिम तथा नेपाली साहित्यमा विभिन्न चिन्तनको विकास भएका छन् ।  पूर्वीय...

आज जेठ ३१ गते प्रतिनिधिसभा बैठकले कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरासहितको नयाँ नक्सा अनुमोदन गरेको छ । अद्यावधिक नक्सा समेटिएको निशान छाप परिर्वतन गर्न ल्याइएको संविधान संशोधन विधेयक  ‘नेपालको संविधानको (दोस्रो संशोधन) विधेयक, २०७७’ सर्वसम्मतले अनुमोदन गरेको हो ।  उक्त ऐतिहासिक निर्णयका लागि संशोधन प्रस्तावमाथिको दफावार छलफलपछि निर्णयका लागि संसदमा मतदान भएको थियो । बैठकमा उपस्थित २५८ सांसदले संविधान संशोधन विधेयकको पक्ष मत दिएका थिए । जसमा विपक्षमा कुनै पनि मत परेन ।  २७५ सदस्सीय संसदमा २५८ मत खसेसँगै संशोधन विधेयक दुई तिहाई भन्दा बढी मतले पारित भएको सभामुख अग्नि सापकोटाले घोषणा गरेका हुन् । सरकारले यही जेठ ५ गते नयाँ नक्सा पास गरेको थियो भने ७ गते सार्वजनिक गरेको थियो । नयाँ नक्साअनुसार निशान छाप परिवर्तन ९ गते नै संसद सचिवालयमा संविधान संशोधन विधेयक दर्ता भएको थियो । नेपाल–भारत सिमा विवाद कसरी शुरु भयो ? वि.सं २०७६ कार्तिक १६ मा भारतले जम्मू–कश्मीर र लद्दाखलाई केन्द्र शासित प्रदेश बनाएपछि जारी नयाँ नक्सामा लिम्पियाधुरा–कालापानी समावेश ग¥यो । त्यसपछि वि.सं २०७६ कार्तिक २...